Class 8 Sanskrit Rachana Lekhan Worksheet with Answers - #NCSOLVE 📚

With regular practice using our Class 8 Sanskrit Deepakam Worksheet and Class 8 Sanskrit रचना लेखन Lekhan Worksheet with Answers, students perform better.

Class 8 Sanskrit रचना लेखन Worksheet with Answers

चित्राधारितं वर्णनम्
(चित्र आधारित वर्णन)

प्रश्न 1.
चित्रं दृष्ट्वा मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दानां सहायतया पञ्च संस्कृत वाक्यानि रचयत । (चित्र को देखकर मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पाँच वाक्य संस्कृत में लिखिए।)

मञ्जूषा—हरिद्वारनगरम्, जनसम्मर्दः, हरकीपौड़ी, गंगातीरे, गंगाजलं, मंदिरेषु, स्नानन्ति, धार्मिक पर्व, मनमोहकं दृश्यम्, अनेकानि मंदिराणि कुंभमेलकं आनयन्ति

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) इदं हरिद्वार नगस्य चित्रम् अस्ति ।
(ख) अत्र गंगातीरे ‘हर की पौड़ी’ इति स्थानेविशाल जनसमम्मर्दः भवति ।
(ग) अत्र बहवः जनाः गंगाजले स्नानं कुर्वन्ति मन्दिरेषु अंब गङ्गायाः दर्शनम् कुर्वन्ति । अत्र अनेकानि मन्दिराणि सन्ति ।
(घ) अस्य नगरस्य धार्मिक महत्त्वमपि अस्ति। प्रत्येक षड्वर्षऽन्तराले विशाल कुम्भमेलकमपि भवति, येन विशाल जनसम्मर्दः अत्र आगच्छति।
(ङ) अस्य नगरस्य दृश्यम् मनमोहकं भवति ।

प्रश्न 2.

मञ्जूषा – लोहडी पर्वस्य, उल्लासः, अत्र, जनाः, प्रसन्नचित्त, नृत्यति भूत्वा, उत्सवः, अयं, मुख्यत:, मन्यते, पंचनद प्रान्ते, उत्सवेषु, परस्पर, मिलन्ति, प्रेम्णा, दृश्यते ।

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) इदम् लोहड़ी पर्वस्य चित्रमस्ति ।
(ख) पंचनद प्रान्तस्य जनाः इदम् पर्वम् उल्लासपूर्वकम् मन्यन्ते।
(ग) मुख्यतः अत्र जनाः प्रसन्नचित्तम् भूत्वा नृत्यन्ति ।
(घ) सर्वेषु उत्सवेषु अत्रयाः जनाः परस्परं प्रेम्णा मिलन्ति।
(ड़) सर्वत्र उल्लासपूर्ण वातावरणं दृश्यते।

प्रश्न 3.

मञ्जूषा — इदं, उद्यान, भ्रमणस्य, चित्रम् भगिनी भ्राता, वृक्षस्य, अध:, विशाल, सहभोजनं, आगच्छन्ति, तत्र, कृतम्, समय-यापनं, मनोरञ्जकं, चाभवत्, च, अभवत्, आनन्दप्रदं, अस्ति, भ्रमणार्थ, एकः, तिष्ठत ।

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) इदम् उद्यानस्य चित्रमस्ति ।
(ख) अहं स्वभगिन्या भ्रात्रा सह अत्र आगच्छामि वयं सर्वे वृक्षस्य अधः सहभोजनं कुर्वन्ति ।
(ग) किञ्चित् जनाः अत्र समय यापनं कुर्वन्ति किञ्चित् भ्रमणार्थं अत्र आगच्छन्ति।
(घ) अत्रत्यः वातावरणं मनोरञ्जक आनन्दप्रदं चास्ति ।
(ङ) जनाः अत्र अतीव प्रसन्नाः भवन्ति।

प्रश्न 4.

मञ्जूषा —अस्मिन् सर्वशिक्षा अभियान, कार्यक्रमस्य, एका, शिक्षिका, छात्रान् बालिका, पाठयति, हस्ते, विशाल, अध: गृहीत्वा, तूलिकां, ध्यानेन, अत्र, वृक्षः, अधः, चित्रम्, पिता, पुत्रेण, क्रीडति, सह, लिखति, इदं, अस्ति, एकः, वृक्षस्य।

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) अस्मिन् चित्रे सर्वशिक्षा अभियानस्य कार्यक्रमस्य चित्रणमस्ति ।
(ख) अत्र एकस्य वृक्षस्य अधः एका छात्रा हस्ते तूलिकां गृहीत्वा चित्रम् रचयति।
(ग) एकः अभिभावकः स्वपुत्रेण सह क्रीडति अपरः बालकाः ध्यानेन पठति लिखति च ।
(घ) एका शिक्षिका छात्रान् पाठ्यति ।
(ङ) इदम् चित्रम् अतीव मनोरमम् अस्ति।

प्रश्न 5.

मञ्जूषा — जन्तुशाला, सिंह:, मयूरः, वानराः, खगाः, जलचरा:, कूर्दन्ति, नृत्यन्ति, गर्जन्ति, वृक्षस्य, शाखायाम्, भल्लूकः।

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) अत्र एका जन्तुशाला अस्ति ।
(ख) अस्याम् जन्तुशालायां सिंहः, मयूरः, वानराः, जलचराः, भल्लूकः, हंसाः च विभिन्नाः जन्तवः सन्ति।
(ग) वृक्षस्य शाखायाम् वानराः कूर्दन्ति ।
(घ) अत्र मयूराः, भल्लूकाः च नृत्यन्ति !
(ङ) सिंहाः अपि गर्जन्ति।

प्रश्न 6.

मञ्जूषा — चिकित्सालय:, रुग्णा:, उपचार:, चिकित्सका:, उपचारिका, औषधं, अहर्निशम्, मस्तके, कंबलम् आवृत्तः, पट्टिका, यच्छति, समये।

(क) _______________________
(ख) _______________________
(ग) _______________________
(घ) _______________________
(ङ) _______________________
उत्तर :
(क) अत्र चित्रे एक: चिकित्सालयः अस्ति, यस्मिन् अनेके रुग्णाः सन्ति।
(ख) अनेके चिकित्सकाः रुग्णन् उपचारं कुर्वन्ति ।
(ग) उपचारिकाऽपि अहर्निशम् समये औषधं यच्छति ।
(घ) परिचारिकाः रुग्णस्यः मस्तके पट्टिकां धारयति ।
(ङ) एकः रुग्णः कंबलेन आवृत्तः अस्ति।

संकेताधारितं संवाद-लेखनम्
(संकेत आधारित संवाद लेखन)

निर्देश अधोलिखितानां संवादानां रिक्तस्थानानि मञ्जूषायां प्रदत्तैः शब्दैः पूरयत ।
(नीचे लिखे गए संवादों के रिक्तस्थान मंजूषा में दिए गए शब्दों से भरिए।)

प्रश्न 1.
द्वे मित्रे परस्परम् आलपतः
मञ्जूषा – अजानम्, जानासि, अकुर्वन्, वदसि, भारतं, यवनाः, अभवत्, स्वतन्त्रम्, सप्तचत्वारिंशत्, अकुर्वन्, भारतं, मासस्य
नितिन: – सारिके! किं त्वं (i) ______ अस्माकं भारतं कदा (ii) ______ अभवत्?
सारिकः आम्, अस्माकं भारतं अगस्त (iii) ______ पञ्चदशतारिकायां स्वतंत्रम् (iv) ______ ।
नितिन: कस्मिन् वर्षे?
सारिक: (v) ______ अधिकं नवदशोत्तरशतं वर्षे ।
नितिन: त्वं सत्यं (vi) ______ ।
सारिक: के (vii) ______ परतंत्रम् (viii) ______मित्र ?
नितिनः किं त्वं न जानासि यत् (ix) ______ आंग्लजनाश्च (x) ______ परतंत्रम् (xi) ______?
सारिक: अहं न (xii) ______ । अधुना जानामि ।
उत्तर :
(i) जानासि
(ii) स्वतन्त्रम्
(iii) मासस्य
(iv) अभवत्
(v) सप्तचत्वारिंशत्
(vi) वदसि
(vii) भारतं
(viii) अकुर्वन्
(ix) यवनाः
(x) भारतं
(xi) अकुर्वन्
(xii) अजानम्

प्रश्न 2.
खग-संवादः

मञ्जूषा–कृष्णः, कोकिलः, प्रयोजनम्, जानन्ति, मधुरं, आवयोः, विषादेन, तव, वदसि, स्वर:, जना:, त्वम्

काकः रे हंस ! (i) ______ कियत् शुभ्रोऽसि !
हंस: – आम्, त्वं तु (ii) ______ असि । (iii) ______ अपि कृष्णः ।
काकः – परम् (iv) ______ स्वर : भिन्नः अस्ति ।
हंस: – त्वम् एतत् (v) ______ यत् पिकः तु (vi) ______ गायति ।
काकः – परं मम (vii) ______ तु कर्कशः अस्ति ।
हंसः – मित्र! अलं (viii) ______। त्वमपि प्रकृत्याः सृष्टि: । (ix) ______ अपि प्रयोजनम् अस्ति ।
काकः – किं सर्वे (x) ______ मम प्रयोजनम्?
हंसः – सर्वे (xi) ______ जानन्ति तव (xii) ______ ।
उत्तर :
(i) त्वम्
(ii) कृष्णः
(iii) कोकिलः
(iv) आवयोः
(v) वदसि
(vi) मधुरं
(vii) स्वर:
(viii) विषादेन
(ix) तव
(x) जानन्ति
(xi) जनाः
(xii) प्रयोजनम्

प्रश्न 3.
आशा निशा च द्वे मित्रे स्तः । तयोः मध्ये वार्तालापं भवति

मञ्जूषा – गृहम्, भ्रमितुम्, अनुजा, अगच्छन्, अपश्याम, आगरानगरम्, किम्- किम्, कुत्र, अगच्छताम्, भोजनं

आशा – ह्यः त्वम् किमर्थं विद्यालयम् न अगच्छ: ?
निशा – ह्य: अहम् (i) ______ अगच्छम्।
आशा – त्वया सह के के (ii) ______ ।
निशा – मम माता – पिता च (iii) ______ । मम (iv) ______ अपि अगच्छत्।
आशा – यूयम् कुत्र अगच्छत् ?
निशा – वयम् (v) ______ अगच्छाम।
आशा – तत्र यूयम् (vi) ______ अपश्यत?
निशा – वयम् अरुणदुर्गम्, ताजप्रासादम् अन्यबहूनि प्रमुखस्थानानि (vii) ______ ।
आशा – तत: त्वम् (viii) ______ अगच्छः ?
निशा – तत्पश्चात् वयम् मुगल भोजनालये (ix) ______ अकुर्म ।
आशा – यूयम् (x) ______ प्रति कदा आगच्छत ?
निशा – रात्रौ वयम् प्रत्यागच्छाम ।
उत्तर :
(i) भ्रमितुम्
(ii) अगच्छन्
(iii) अगच्छताम्
(iv) अनुजा
(v) आगरानगरम्
(vi) किम्-किम्
(vii) अपश्याम
(viii) कुत्र
(ix) भोजनं
(x) गृहम्

प्रश्न 4.
गुरु-शिष्य-संवादः

मञ्जूषा – भवति, सन्ति, राष्ट्रचिह्नं कथयतु, देशस्य जानामि, राष्ट्रप्रतीकं, चिह्नानि, राष्ट्रगीतं, गणय

अध्यापकः – भो छात्रा : ! राष्ट्रचिह्नं किं भवति ?
छात्र: – राष्ट्रस्य चिह्नं (i) ______ भवति।
अध्यापकः – अस्य किं महत्त्वम्?
छात्र: – `सम्यक् न ______ (ii)
अध्यापकः – राष्ट्रचिह्नानि (iii) ______ सन्ति । राष्ट्रचिह्न (iv) ______ निजवैशिष्ट्यं प्रकटयते ।
छात्र: – अस्माकं देशस्य कति: (v) ______ सन्ति?
अध्यापकः – पञ्च प्रमुख राष्ट्रचिह्नानि (vi) ______ ।
छात्र: – तेषां नामानि (vii) ______ भवान्।
अध्यापक: – (viii) ______ राष्ट्रध्वजः, राजमुद्रा, (ix) ______राष्ट्रभाषा, राष्ट्रपक्षी च ।
छात्र: – किं राष्ट्रपशुः राष्ट्रपुष्पं वा न (x) ______ ।
अध्यापक: तौ अपि स्तः वत्स !
उत्तर :
(i) राष्ट्रचिह्नं
(ii) जानामि
(iii) राष्ट्रप्रतीकं
(iv) देशस्य
(v) चिह्नानि
(vi) सन्ति
(vii) कथयतु
(viii) गणय
(ix) राष्ट्रगीतं
(x) भवति

प्रश्न 5.
क्रेता-विक्रेता संवादः

मञ्जूषा-पुस्तकस्य, एकां, रचयिता, दर्शय, प्रतिदिनम्, क्रेतुम्, दिने, मूल्यम्, अनुवादमात्रम्, मूलप्रति

क्रेता – भो महोदय ! अस्य पुस्तकस्य कियत (i) ______ अस्ति ?
पुस्तक विक्रेता – पञ्चसप्ततिः रुप्यकं मात्रम्।
क्रेता – अहम् इदं (ii) ______ इच्छामि परं मूल्यं अधिकमस्ति ।
विक्रेता – अधुना अस्य (iii) ______ प्रसिद्धिः सर्वत्र वर्तते । जना: अत्र (iv) ______ आगच्छन्ति क्रीणन्ति च ।
क्रेता – अन्यस्मिन् (v) ______ अहम् इदं क्रेष्यामि। अद्य अन्यपुस्तकं (vi) ______ ।
विक्रेता – पश्य इयं ‘गीताञ्जलि’।
क्रेता – को अस्याः रचयिता?
विक्रेता – महाकविः रवीन्द्रनाथः अस्याः (vii) ______। अस्याः (viii) ______ तु बांग्लाभाषायामस्ति। इयं तु तस्या: (ix) ______।
क्रेता – शोभनम्। यच्छ में अस्या: (x) ______ प्रति।
उत्तर :
(i) मूल्यम्
(ii) क्रेतुम्
(iii) पुस्तकस्य
(iv) प्रतिदिनम्
(v) दिने
(vi) दर्शय
(vii) रचयिता
(viii) मूलप्रति
(ix) अनुवादमात्रम्
(x) एकां

प्रश्न 6.
मित्र संवादः

मञ्जूषा – कन्दुकेन, क्रीडन्ति, भ्रमितुम्, गच्छामि, सह, जंतुशालायाम्, बालकाः, रविवासरे, जनाः, बहवः

कमल: – त्वम् (i) ______ किम् करोषि ?
रजत: – अहम् भ्रमितुम् (ii) ______।
कमल: – त्वम् कुत्र (iii) ______ गच्छसि ?
रजत: – अहम् (iv) ______ भ्रमितुम् गच्छामि।
कमल: – जंतुशालायां अन्ये अपि (v) ______ भवन्ति ।
रजत: – आम् तत्र (vi) ______ जनाः भ्रमितुम् आगच्छन्ति।
कमल: – जंतुशालायां (vii) ______ किम् कुर्वन्ति ।
रजतः – जंतुशालायां बालकाः पशून् पश्यन्ति (viii) ______ च।
कमल: – किम् बालका: (ix) ______ सह क्रीडन्ति ?
रजत: – तत्र बालकाः, बालिकाभिः (x) ______स्वेच्छया क्रीडन्ति ।
उत्तर :
(i) रविवासरे
(ii) गच्छामि
(iii) भ्रमितुम्
(iv) जन्तुशालायाम्
(v) जना:
(vi) बहवः
(vii) बालकाः
(viii) क्रीडन्ति
(ix) कन्दुकेन
(x) सह

निबंध-लेखनम्
(निबंध-लेखन)

निर्देश प्रदत्तः मञ्जूषायाः सहायतया अधोलिखित निबन्ध लेखने रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(दी गई मंजूषा की सहायता से निम्नलिखित निबन्ध लेखन में रिक्त स्थानों को पूरा कीजिए।)

प्रश्न 1.
दीपावलिः
दीपावली (i) ______ राष्ट्रियोत्सवः वर्तते। अस्मिन् उत्सवे सर्वेजनाः परस्परं भेदभावं विस्मृत्य आनन्दमग्नाः भवन्ति । त्रेतायुगे (ii) ______ वरयाचनात् अयोध्यायाः राज्ञा दशरथेन रामाय चतुर्दशानां (iii) ______ वनवासः प्रदत्तः। श्रीरामः अस्मिन् एव दिने सीतालक्ष्मणाभ्यां सह (iv) ______ प्रत्यावर्तितवान्। तान् स्वागतम् अयोध्यावासिन: नगरे सर्वत्र (v) ______ प्रज्वालितवन्तः । तदा प्रतिवर्षं (vi) ______ अमावस्यायां तिथौ भारते दीपावली – महोत्सव : महता आयोजितः भवति। अस्मिन् अवसरे ते स्वमित्रेभ्यः बन्धुभ्यश्च उपहारान् (viii) ______ , परस्परम् (vii) ______ अभिनन्दन्ति च बालकेभ्यः (ix) ______ यच्छन्ति । सर्वेजनाः लक्ष्मी-गणेशयोः पूजनं कुर्वन्ति । अस्मिन् महोत्सवे सवें सर्वेभ्यः सुखाय समृद्धये च । (x) ______ प्रकटयन्ति। दीपावल्युत्सवो भारतस्य सर्व (xi) ______ उत्सवः अस्ति। प्रमुखतयाऽस्य सम्बन्धो (xii) ______ सह वर्तते। भारतीया: इमम् उत्सवं प्रतिवर्षं (xiii) ______ समायोजयन्ति ।

मञ्जूषा कार्तिक मासे, वर्षाणां कैकेय्याः, अस्माकं उत्साहेन यच्छन्ति, दीपान्, अयोध्यां शुभेच्छाः, मिष्ठान्नं, प्रसिद्धः, सोल्लसं, रामकथया।

उत्तर :
(i) अस्माकं
(ii) कैकेय्याः
(iii) वर्षाणां
(iv) अयोध्यां
(v) दीपान्
(vi) कार्तिक मासे
(vii) उत्साहेन
(viii) यच्छन्ति
(ix) मिष्ठान्नंं
(x) शुभेच्छाः
(xi) प्रसिद्धः
(xii) समकथया
(xiii) सोल्लासं

प्रश्न 2.
मम प्रिय पुस्तकम्
पुस्तकानि ज्ञानस्य (i) ______ भवन्ति। ज्ञान प्रदानेन सहैव एतानि अस्माकं मनोरंजनमपि (ii) ______ | प्रेरणादायक पुस्तकानि मह्यम् अतीव (iii) ______ । ईदृशमेव एकं (iv) ______ श्रीमद्भगवद्गीता अस्ति । अस्मिन् पुस्तके (v) ______ कल्याण सन्देशः निहितः । इदम् अस्मान् श्रेष्ठसफलजीवनस्य मार्गं दर्शयति । अत्र निहितः (vi) ______ कर्म प्रति (viii) ______ मानवान् उद्योगिनः करोति । अस्य अध्ययनं (vii) ______ जनयति । स्वार्थहीन कर्मकरणेन मनुष्याः श्रेष्ठसन्तुष्टजीवनं (ix) ______ । एवं इदं पुस्तकं (x) ______ जीवनदर्शनम् अस्ति। गीतायां सरल पथ (xi) ______ सहैव पद्यस्य उत्कृष्टा स्वरूपम् दृश्यते । संस्कृत साहित्ये प्रचलिता विषयवस्तु (xii) ______ अत्यन्तम् विशद्रूपेण विद्यते।

मञ्जूषा पुस्तकं, मानवमात्राय, कर्मयोगः, जनेषु, निधयः कुर्वन्ति, रोचन्ते, रुचिं यापयन्ति, सम्पूर्णं, विवेचनम्, दर्शनेन।

उत्तर :
(i) निधयः
(ii) कुर्वन्ति
(iii) रोचन्ते
(iv) पुस्तकं
(v) मानवमात्राय
(vi) कर्मयोग:
(vii) जनेषु
(viii) रुचि
(ix) यापयन्ति
(x) सम्पूर्ण
(xi) दर्शनेन
(xii) विवेचनम्

प्रश्न 3.
प्रात:काल वर्णनम् प्रात: काल भ्रमणेन लभते स्वास्थ्यं दीर्घायुष्यं (i) ______। प्रातः काले उद्यानस्य मध्ये (ii) ______ प्रातः उत्थाय अध्ययनं (iii) ______ ददाति । सूर्य प्रात: कालस्य वेला सर्वेषु (iv) ______ कन्दुकेन क्रीडन्ति । नव जीवनं संचरति । भवन्ति । प्रात:काल: अति (v) ______ भवति । तस्मिन् काले उदितः सूर्यः अन्धकारं नाशयति । अस्मिन् (vi) ______ मन्दं-मन्दं शीतलः पवनः वहति । (vii) ______ कूजन्ति । पुष्पाणि विकसन्ति । सर्वे जनाः स्वकार्ये (viii) ______ च भवति। छात्राः (xi) ______ प्रति गच्छति । जनाः निद्रां (xii) ______ प्रात: काले (ix) ______ स्वास्थ्यवर्धकं (x) ______ प्रातः काले जागरणं कुर्वन्ति । कृषक: हलं (xiii) ______ च गृहीत्वा ______ प्रति गच्छति ।

मञ्जूषा भ्रमणं, उत्साहप्रदं, संलग्नाः, समये, खगाः, शोभनं, जनेषु, लाभ, बालकाः, बलंसुखं, त्यक्त्वा, स्वविद्यालयं, वृषभं, क्षेत्र ।

उत्तर :
(i) बलंसुखं
(ii) बालकाः
(iii) लाभं
(iv) जनेषु
(v) शोभनं
(vi) समये
(vii) खगाः
(viii) संलग्नाः
(ix) भ्रमणं
(x) उत्साहप्रदं
(xi) स्वविधालयम्
(xii) त्यक्त्वा
(xiii) वृषभं क्षेत्रं

प्रश्न 4.
व्यायाम
एतत् कथ्यते शरीरमाद्यं (i) ______ धर्मसाधनम्। स्वस्थशरीरेण एव धर्माचरणं कर्तुं प्रभवति नरः । अस्य स्वास्थ्याय (ii) ______ साधनानि सन्ति। तेषु (iii) ______ अति महत्त्वपूर्णं साधनमस्ति । यदि मनुष्य :(iv) __________— वाञ्छति तर्हि तेन नियमित व्यायाम (v) ______। स्वास्थ्य रक्षायै व्यायामः अतीव आवश्यकः अस्ति। नियमित व्यायामेनैव शरीरं (vi) ______ जायते । व्यायामस्य अनेके लाभाः सन्ति । अनेन बलं वर्धते, शरीरस्य सर्वेषां अंगानां विकासो भवति । (vii) ______ रुधिरं संचार: सम्यक् भवति । (viii)”____वायुः प्रदूषणरहितः अस्ति । अतः प्रतिदिनं व्यायामेन (ix) ______ लभते । स्वस्थ शरीरेण मानवः (x) ______ भवति । ये स्वस्थ शरीरं वाञ्छन्ति तैः व्यायामः अवश्यमेव करणीयः । स्वस्थे शरीरे एवं स्वस्थं (xi) ______ भवति । देशसेवां स्वस्था: एव (xii) ______ । कुर्वन्ति । आरोग्यं परमं (xiii) ______ । स्वास्थ्यं सर्वधर्मसाधनम्।

मञ्जूषा व्यायाम, स्वस्थ शरीरं खलु, अनेकानि कार्यकुशलः, दीर्घायु, करणीयः शरीरे, निरोगं, अवश्यमेव, नागरिकाः, मस्तिकं, भाग्यं ।

उत्तर :
(i) खलु
(ii) अनेकानि
(iii) व्यायाम
(iv) स्वस्थ शरीरं
(v) करणीयः
(vi) निरोगं
(vii) शरीरे
(viii) अवश्यमेव
(ix) दीर्घायु
(x) कार्यकुशलः
(xi) मस्तिकं
(xii) नागरिका:
(xiii) भाग्यं

प्रश्न 5.
पर्यावरण प्रदूषणम्

सम्प्रति काले निखिलेऽस्मिन् (i) ______ मानवः सभ्यतायाः समक्षमनेके समस्यात्मका (ii) ______ दृश्यन्ते । पर्यावरणस्य (iii) ______ तथैव मुख्या (iv) ______ मानवसभ्यतायैः परिदृश्यते । (v) ______ औद्योगिक प्रसारेण न केवलं जलं, वायुः, फलम्, अन्नादिकं च प्रदूषितमपितु समग्रमपि (vi) ______ दूषितं भवति । प्रतिदिनं परमाणुयन्त्राणां रेडियोधर्मिता सर्वत्र प्रसरति, विविधानां (vii) ______ धूमपुजैश्च तथैवान्यैः भूलोकस्य वायुमण्डलं (viii) ______ भवति । अस्मिन् युगेऽपि यदि पर्यावरणस्य प्रदूषणस्य निरोधोपायः समुचितो न स्यात्, तदा (ix) ______ युगे भविष्यति ? विविध (x) ______ एव पर्यावरणस्य संरक्षणं भवितुमर्हति । एवमेव (xi) ______ पर्यावरणेन विवधाः रोगाःजायन्ते। पर्यावरणरक्षायै (xii) ______रोपणीयाः। वयं नदीषु तडागेषु च (xiii) ______जलं न पिबेम।

मञ्जूषा जगति, प्रदूषणमपि दुष्प्रभावाः, भूमण्डलं, अधुना, समस्या, उपायैः कस्मिन्, प्रदूषितं, यानादीनां वृक्षाः, प्रदूषित, दूषितं ।

उत्तर :
(i) जगति
(ii) दुष्प्रभावाः
(iii) प्रदूषणमपि
(iv) समस्या
(v) अधुना
(vi) भूमण्डलं
(vii) यानादीनां
(viii) प्रदूषितं
(ix) कस्मिन्
(x) उपायैः
(xi) प्रदूषित
(xii) वृक्षाः
(xiii) दूषितं

संकेताधारितम् अनुच्छेदलेखनम्
(संकेत आधारित अनुच्छेद लेखन)

निर्देश मञ्जूषातः पदानि चित्वा अधोलिखितानाम् अनुच्छेदानाम् रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(नीचे दिए गए अनुच्छेदों के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों से भरिए ।)

प्रश्न 1.
भारतदेशः

मञ्जूषा — सिञ्चन्ति, उत्पादयति, भारतभूमिः, अनेकाः, भरतः, भारतम् आसीत्, स्थितः, उन्नतशिखर:, अस्माकं, दिशायां, प्रयत्नं, चरणौ, रक्षायै, मेघाः, स्वदेशस्य, सिंचन्ति, विद्यते, मानवाः, स्वतंत्रम्, पराधीनम्, प्रयत्नेन

शकुन्तला-दुष्यन्तयोः पुत्र: (i) ______ अतीव पराक्रमी न्यायाप्रियः, योग्यश्च सम्राट (ii) ______ । तस्य नाम्ना एव आर्यावर्त्तस्य नाम (iii) ______ संजातम्। उत्तरदिशायां भारतस्य मुकुटमणिरिव (iv) ______ हिमालय: प्रहरीव (v) _____ भारतं रक्षति। हिमालयात् निस्सृताः (vi) ______ नद्यः भारतस्य भूमिं (vii) _____ । येन (viii) _____ महत् अन्नम् (ix) _____। दक्षिणिदिशायां पूर्वस्यां (x) _____ च सागरस्य जलं भारतस्य (xi) _____ प्रक्षायलयति। सागरात् उत्थिताः (xii) _____ भारतभूमौ वर्षन्ति। क्षेत्राणि (xiii) ________। अत्र अनेकानि राज्यानि अनेकजातीयाश्च (xiv) _____स्नेहेन वसन्ति । पुरा भारतं आंतरिक वैमनस्येन (xv) __अभवत् परन्तु देशभक्तानां तिलक – गाँधी-नेहरु- प्रभृतीनां (xvi) _____ इदं 1947 तमे वर्षे (xvii) ___ अभवत्। अधुना अत्र गणतंत्रशासनं (xviii) _____ वयं भारतीया: (xix) भारतस्य उन्नत्यै अस्य स्वतन्त्रतायाः (xx) _____ च प्राणपणेनापि (xxi) _____ करिष्याम: – इति (xxii) _____ प्रतिज्ञा ।
उत्तर :
भारतदेशः
(i) भरतः
(iii) भारतम्
(ii) आसीत्
(iv) उन्नतशिखर:
(v) स्थितः
(vi) अनेकाः
(vii) सिञ्चन्ति
(viii) भारतभूमिः
(ix) उत्पादयति
(x) दिशायां
(xi) चरणौ
(xii) मेघाः
(xiii) सिंचन्ति
(xiv) मानवा:
(xv) पराधीनम्
(xvi) प्रयत्नेन
(xvii) स्वतन्त्रम्
(xviii) विद्यते
(ixx) स्वदेशस्य
(xx) रक्षायै
(xxi) प्रयत्नं
(xxii) अस्माकं

प्रश्न 2.
संगणकम् (कंप्यूटर)
संगणकम् तु विज्ञानस्य (i) ___ विकसितं बुद्धिमत् च (ii) ___ अस्ति। मुद्रण- सैन्य -संचार-चिकित्सा-विज्ञानादि (iii) ___ अस्य व्यापक: (iv) ___ । अस्य गणनाशक्तिः स्मरणशक्ति: च (v) ___अस्ति। अयम् अनलसम् अविरतं (vi) ___ करोति। अयम् आधुनिकयुगस्य तु (vii) ___ परम् अद्यतनीयाः जनाः अलसाः (viii) ___ लघुकार्याय अपि संगणकाश्रिताः (ix) ___ बुद्धेः विकासः (x) ___ मा भवेत् अतः जागरूकाः भूत्वा एव अस्य (xi) ___ कर्त्तव्यः। यतोहि संगणकस्य कल्पनाशक्ति : (xii) ___ वर्तते परन्तु मानवस्य (xiii) ___ ईश्वरनिर्मिता । आधुनिक संगणक-वैज्ञानिका: अपि (xiv) ___ यत् यथा गणितशास्त्रस्य (xv) ___ वैदिकगणनापद्धत्याः कर्तुं (xvi) ___ न तथा संगणकमाध्यमेन सम्भवः ।

मञ्जूषा — यंत्रम्, असाधारणी, क्षेत्रेषु, कल्पवृक्षः, पार्यते, अवगच्छन्ति, प्रभाव:, कर्म, भवन्ति, भूत्वा, अवरुद्धः, मानवनिर्मिता, गणना, प्रयोगः, अत्यधिकं, कल्पनाशक्तिः

उत्तर :
संगणकम् (कंप्यूटर)
(i) अत्यधिकं
(ii) यंत्रम्
(iii) क्षेत्रेषु
(vi) कर्म
(v) असाधारणी
(iv) प्रभावः
(vii) कल्पवृक्षः
(viii) भूत्वा
(ix) भवन्ति
(x) अवरुद्धः
(xi) प्रयोग:
(xii) मानवनिर्मिता
(xiii) कल्पनाशक्तिः
(xiv) अवगच्छन्ति
(xv) गणना
(xvi) पार्यते

प्रश्न 3.
छात्रजीवनम्

मञ्जूषा – निर्माणं, तस्य, भवति, महत्त्वपूर्णम्, चित्तम्, जीवने, परिपूर्णम्, पालयन्ति, भाविजीवने, यापयन्ति, विपरीतं, अत्यावश्यकम्, दुष्टः, दृश्यते, सज्जनानां, संसर्गस्य, तर्हि, सद्ग्रंथस्य, बालकैः, तादृश, समयस्य

मानवजीवने छात्रजीवनं सर्वाधिकं (i) ___ अस्ति। अस्मिन्नेव (ii) ___ नरः भाविजीवनस्य (iii) ___ करोति। अध्ययनकाले (iv) ___ जीवनं सांसारिकचिन्ताशून्यं (v) ___ । अतः तस्य (vi) ___ आंदोल्लासेन (vii) ___भवति। बाल्यकाले बालकस्योपरि (viii) ___ प्रभावो विशेषतया (ix) ___ यादृशै: (x) ___ सह सः अनुचरति (xi) ___ एव सः भवति। अत: (xii) ___ सङ्गतिः सुखदा भवति । एतस्य (xiii) ___ यदि सः दुष्टबालानां सङ्गति: करोति (xiv) ___ स अपि (xv) ___ भविष्यति। अतः छात्रावस्थाकाले सत्साहित्यस्य (xvi) ___ च पठनम् (xvii) ___ अस्ति। ये छात्रजीवने (xviii) ___ सदुपयोगं कुर्वन्ति अनुशासनं (ixx) ___ सदाचारेण जीवनम् (xx) ___ च ते एव (xxi) ___ अवश्यमेव सफलाः भवन्ति ।
उत्तर :
छात्रजीवनम्
(i) महत्त्वपूर्णम्
(ii) जीवने
(iii) निर्माणं
(iv) तस्य
(v) भवति
(vi) चित्तम्
(vii) परिपूर्णम्
(viii) संसर्गस्य
(ix) दृश्यते
(x) बालकैः
(xi) तादृश
(xii) सज्जनानां
(xiii) विपरीतं
(xiv) तर्हि
(xv) दुष्ट:
(xvi) सद्ग्रंथस्य
(xvii) अत्यावश्यकम्
(xviii) समयस्य
(ixx) पालयन्ति
(xx ) यापयन्ति
(xxi) भाविजीवने

प्रश्न 4.
वसंत ऋतुः

मञ्जूषा—भवति, कुसुमाकरः, ग्रीष्मः, अन्यानि, वसन्त:, ऋतु:, वृक्षेषु, कुसुमेषु, नानावर्णानि, मञ्जर्यः, पीत्वा, कूजन्ति, प्रसरति, सुगंध:, भवन्ति, मधुरं, पुष्पाणां, प्रसन्नाः, शीतं, तापो, भवति, सर्वत्र, अनुभवन्ति, युवा:

भारतवर्षे षड्ऋतवः भवन्ति-वसंत:, (i) ___ वर्षा, शरद् हेमन्तः, शिशिरश्च । एतेषु (ii) ___ ‘ऋतुराज’ इति उच्यते, मधुमास: (iii) ___ सुरभिः आदीनि अस्य (iv) ___ नामानि । चैत्र – वैशाखयो : मासयो: (v) ___ वसन्त: (vi) ___ । अस्मिन् समये (vii)___नवानि पत्राणि उद्भवन्ति (viii) ___ कुसुमानि विकसन्ति च । (ix) ___ भ्रमराः गुञ्जन्ति । आम्रेषु (x)___ जायन्ते, पिकाः अस्मिन् काले (xi) ___ पुष्पाणां (xii) ___ सर्वत्र (xiii) ___ । कुसुमानां मकरन्दं (xiv) ___ भ्रमरा: उन्मत्ता: (xv) ___ । मधुमक्षिका अपि (xvi) ___ रसं पीत्वा (xvii) ___मधुम् उत्पादयन्ति। वसंतकाले नाति (xviii) ___ भवति नाति सूर्यस्य (xix) ___ च। अतः सर्वे पशुपक्षीमानवाश्च (xx) ___ भवन्ति। वसंतोत्सवः (xxi) ___ प्रमोदो (xxii) ___। बाला: (xxiii) ___ वृद्धाश्च सर्वे आह्लादम् (xxiv) ___।
उत्तर :
वसंत ऋतुः
(i) ग्रीष्मः
(ii) वसन्तः
(iii) कुसुमाकरः
(iv) अन्यानि
(v) ऋतुः
(vi) भवति
(vii) वृक्षेषु
(viii) नानावर्णानि
(ix) कुसुमेषु
(x) मञ्जर्यः
(xi) कूजन्ति
(xii) सुगंध:
(xiii) प्रसरति
(xiv) पीत्वा
(xv) भवन्ति
(xvi) पुष्पाणां
(xvii) मधुरं
(xviii) शीतं
(xix) तापो
(xx) प्रसन्नाः
(xxi) सर्वत्र
(xxii) भवति
(xxiii) युवा:
(xxiv) अनुभवन्ति

प्रश्न 5.
विद्यायाः महत्त्वम्

मञ्जूषा – अकरणीयं, वास्तविकं, निर्णयं, मानवः, उत्पन्नः, शक्नोति, विद्ययाहीनः जनः, विविधं, सम्मानं, धनं, समाजस्य, मानवः, मनुष्यस्य, वैभवं, रक्षां साधयति, पितेव, विद्या, उच्यते, अपि, पात्रताम्, विनयं सुखम्, धनात्

विद्या एव मानवस्य (i) ___ चक्षुः भवति । अनया एव (ii) ___ उचितम् अनुचितं करणीयम् (iii) ___ ग्राह्यं – व्याज्यं वा इति सम्यक् (iv) ___ कर्तुं (v) ___ । प्रतिष्ठिते कुले (vi) ___ रूपयौवनसम्पन्नः (vii) ___ अपि यदि (viii) ___ भवति तदा समाजे स : (ix) ___ न प्राप्नोति । विद्यया एव सः (x) ___ ज्ञानं प्राप्य आत्मान: (xi) ___ च उत्थानं करोति । लोके (xii) ___कीर्तिं च विन्दति । विद्यया एव (xiii) ___ विनम्रता योग्यता (xiv) ___ सुखं च लभते । विद्या (xv) ___ सदा मातेव (xvi) ___ करोति (xvii) ___हिते नियोजयति । विद्या गुरुणां (xviii) ___ गुरुः अस्ति । अतएव सत्यमेव (xix) ___ किं किं न (xx) ___ कल्पलतेव (xxi) ___ उक्तं च विद्या (xxii) ___ ददाति विनयादायाति (xxiii) ___। पात्रत्वात् धनमाप्नोति (xxiv) ___धर्म: तत: (xxv) ___
उत्तर :
विद्यायाः महत्त्वम्
(i) वास्तविकं
(ii) मानवः
(iii) अकरणीयं
(iv) निर्णयं
(v) शक्नोति
(vi) उत्पन्नः
(vii) जन:
(viii) विद्ययाहीनः
(ix) सम्मानं
(x) विविधं
(xi) समाजस्य
(xii) धनं
(xiii) मानवः
(xiv) वैभवं
(xv) मनुष्यस्य
(xvi) रक्षां
(xvii) पितेव
(xviii) अपि
(ixox) उच्यते
(xox) साधयति
(xoxi ) विद्या
(xxxii) विनयं
(xxiii) पात्रताम्
(xxiv) धनात्
(xxv) सुखम्

प्रश्न 6.
नम्रता

मञ्जूषा – वचनम्, परेषाम्, दिव्यः, दुःखिनः, भवन्ति, गच्छन्ति, गुणः सर्वान्, विनयेन, जनैः, नयन्ति, हितकरः, गर्वेण, सह, लघुभिः फलिनो, व्यवहर्त्तव्यम्, मूर्खाश्च, जनाः, कदाचन

नम्रता एक : (i) ___ गुणः । विनम्राः जनाः (ii) ___ हितं इच्छन्ति तदर्थं प्रयतन्ते अपि । विनयवन्तः यत्र (iii) ___स्वकीय-व्यवहारेण (iv) ___ वशीकुर्वन्ति । ते कदापि ईदृशं (v) ___ नैव उच्चरन्ति येन जना: (vi) ___ भवन्ति। येषु अयं (vii) ___ न भवति ते उद्दंडां: (viii) ___। पदे-पदे विवादमानाः ते मित्राणि अपि शत्रुतां (ix) ___सिद्धमपि कार्यं नाशयन्ति । वस्तुत: (x) ___एव मनुष्याणां प्रतिष्ठा न तु (xi) ___। उद्धतस्वभावः कदापि (xii) ___ न भवति। अतः सर्वे (xiii) ___ अविनयम् उद्दंडतां च विहाय (xiv) ___समवयस्कैः गुरुजनैः च (xv) ___विनम्रतया एव (xvi) ___ सत्यमुक्तम् नमन्ति (xvii) ___वृक्षा: नमन्ति गुणिनो (xviii) ___। शुष्कवृक्षाश्च (xix) ___न नमन्ति (xxx) ___।
उत्तर :
नम्रता
(i) दिव्य:
(ii) परेषाम्
(ii) गच्छन्ति
(iv) सर्वान्
(v) वचनम्
(vi) दुःखिनः
(viii) भवन्ति
(vii) गुणः
(ix) नयन्ति
(x) विनयेन
(xi) गर्वेण
(xii) हितकर:
(xiii) जनै:
(xiv) लघुभिः
(xv) सह
(xvi) व्यवहर्त्तव्यम्
(xvii) फलिनो
(xviii) जना:
(ixx) मूर्खाश्च
(xx) कदाचन

पत्रलेखनम्
(पत्र लेखन)

प्रश्न 1.
ज्वरपीड़ेन दिनत्रयस्य अवकाशार्थम् प्रधानाचार्यं प्रति प्रार्थनापत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दैः पूरयत।
(ज्वर (बुखार) से पीड़ित होने के कारण तीन दिन के अवकाश के लिए प्रधानाचार्य को लिखे गए प्रार्थना-पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए ।)

मञ्जूषा—निवेदनं, ज्वरपीड़ित:, प्रधानाचार्य:, कृशः, मान्यवर:, आगन्तुम्, माम्, अवकाशं, सधन्यवादम्, अतः

सेवायाम्
श्रीमान् (i) ___ महोदय:,
बालभवन पब्लिक स्कूल,
लक्ष्मीनगर, लखनऊ।
दिनाङ्क ___
(ii) ___
सविनय (iii) ___ अस्ति यत् अहं गतसायंकालतः (iv) ___ अस्मि । ज्वरतापेन अहम् अत्यन्तं (v) ___ जात: । (vi) ___ विद्यालयं (vii) ___ असमर्थम् अस्मि। दिनत्रयस्यं (viii) ___ स्वीकृत्य (ix) ___ अनुगृह्वन्तु।
(x) ___
भवदीयः शिष्यः
अ, ब, स,
कक्षा
अनुक्रमांक ___
उत्तर :
(i) प्रधानाचार्य
(ii) मान्यवरः
(iii) निवेदनं
(iv) ज्वरपीडितः
(v) कृशः
(vi) अतः
(vii) आगन्तुम्
(viii) अवकाशं
(ix) माम्
(x) सधन्यवादम्

प्रश्न 2.
प्रधानाचार्याय शुल्कमुक्त्यर्थाय लिखिते प्रार्थना-पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दैः पूरयत । (प्रधानाचार्य को शुल्कमाफी के लिए लिखे गए प्रार्थना-पत्र के रिक्तस्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए ।)

मञ्जूषा – वेतनं, अष्टमकक्षायाम्, मालाकारः, भ्राता, भागिनी, मुक्तं, निर्वाह:, सदस्याः, दातुम्, भवति, विद्यालयस्य, प्रथमं (निजनाम कक्षावर्गश्च अपि लिखत)

सेवायाम्
श्रीमान प्रधानाचार्यः महोदय:
राजकीयः उच्चतर माध्यमिक : विद्यालयः,
इलाहाबादः ।
दिनाङ्कः–6-4-20XX
महोदय:,
सविनय निवेदनम् अस्ति यत् अहम् अस्मिन् विद्यालये (i) ___ पठामि। मम पिता एक : (ii) ___ अस्ति । मम पितुः मासिकं (iii) ___ द्विसहस्त्ररुप्यकाणि एव अस्ति । मम परिवारे पञ्च (iv) ___ सन्ति। मम एकः (v) ___ सप्तमकक्षायां (vi) ___ च पञ्चमकक्षायां पठतः । अस्माकं परिवारस्य (vii) ___ अतीव कठिनतया (viii) ___। मम पिता दरिद्रतया विद्यालयस्य शुल्कं (ix) ___असमर्थः अस्ति। अहं प्रतिवर्षम् कक्षायां (x) ___स्थानं प्राप्नोमि । अत: माम् (xi) ___शुल्कात् (xii) ___ कृत्वा अनुग्रहीतं कुर्वन्तु ।
सधन्यवादः।
भवतः विनीतः शिष्यः
क, ख, ग
कक्षा ___ वर्ग ___
अनुक्रमांक
उत्तर :
(i) अष्टमीकक्षायाम्
(ii) मालाकारः
(iii) वेतनं
(iv) सदस्याः
(v) भ्राता
(vi) भगिनी
(vii) निर्वाहः
(viii) भवति
(ix) दातुम्
(x) प्रथमं
(xi) विद्यालयस्य
(xii) मुक्तं

प्रश्न 3.
परीक्षा समापनान्ते पितरम् प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायां प्रदत्तशब्दैः पूरयत।
(परीक्षा समाप्त होने पर पिता को लिखे गए पत्र के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पूर्ण कीजिए ।)

मञ्जूषा –प्रणामः, सादरं प्रणामाः, स्नेहः, गृहं, वार्षिकी, आज्ञाकारी, उत्तमानि, समाप्ता, भविष्यामि, प्राप्य

छात्रावासतः
बाल भारती विद्यालयः
प्रयागनगरम्।
दिनाङ्क–6-4-20XX
परमपूज्य पितृचरणेषु, (i) ___
अद्य मम (ii) ___ परीक्षा (iii) ___ आशासे यत् (iv) ___ अङ्ककानि (v) ___ उत्तीर्ण, (vi) ___ | परश्वः अहम् (vii) ___आगमिष्यामि । मातृचरणेषु (viii) ___। भ्रातरं प्रति (ix) ___।
भवदीयः
(x) ___ पुत्रः
अ, ब, स
उत्तर :
(i) सादरं प्रणामाः
(ii) वार्षिकी
(iii) समाप्ता
(iv) उत्तमानि
(v) प्राप्य
(vi) भविष्यामि
(vii) गृहं
(viii) प्रणामः
(x) आज्ञाकारी
(ix) स्नेहः

प्रश्न 4.
स्वजन्मदिवसाय निमंत्रयन् मित्रं प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायाः प्रदत्तैः शब्दैः पूरयत ।
(अपने जन्मदिन के लिए निमंत्रित करते हुए मित्र को लिखे गए पत्र के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पूर्ण कीजिए।)

मञ्जूषा–शुभावसरे, तत्रास्तु, ज्ञात्वा, विवाहः, नमस्ते, अष्टादश, सुनिश्चितो, वरयात्रा, आगन्तव्यम्, प्रणाम:, अभिन्नहृदयं, मम, प्रसन्ना, शोभितः

25, मयूरविहार:
नव दिल्ली-110092
दिनाङ्क–6-4-20XX
प्रिय मित्र अनुपम !
(i) ___।
अत्र कुशलं (ii) ___ । इदं (iii) ___ भवान् प्रसन्नो भविष्यति यत् (iv) ___ भ्रातुः (v) ___ अस्यमासस्य (vi) ___ तारिकायां (vii) ___ जात:। (viii) ___तु प्रयागं गमिष्यति । अस्मिन् (ix) ___ अत्र तव आगमनं सर्वान्त: करणे (x) ___ भविष्यति। अतः चतुर्दिनानि पूर्वं त्वया (xi) ___। तव पित्रो: (xii) ___ प्रार्थये ।
इति शुभमस्तु।
तव (xiii) ___ मित्रम्
(xiv) ___
उत्तर :
(i) नमस्ते
(ii) तत्रास्तु
(iii) ज्ञात्वा
(iv) मम
(v) विवाहः
(vi) अष्टादश
(vii) सुनिश्चितो
(viii) वरयात्रा
(ix) शुभावसरे
(x) प्रसन्ना
(xi) आगन्तव्यम्
(xii) प्रणामः
(xiii) अभिन्नहृदयं
(xiv) शोभित:

प्रश्न 5.
मित्रस्य सफलतां विषये ज्ञात्वा मित्रं प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायां प्रदत्तैः शब्दैः पूरयत। (मित्र की सफलता के विषय में जानकर मित्र को लिखे गए पत्र के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों की सहायता से पूर्ण कीजिए।)

मञ्जूषा – परिश्रमस्य अङ्कानि प्राप्तम्, अभिन्नहृदयं, प्रसन्नो अभिनन्दनं, पितृभ्यां, प्रशंसति, अपि, प्रणामः, नमस्ते, अस्ति, नवल

56, दयानन्दः मार्गः,
इलाहाबाद: 211003,
दिनाङ्क – 6-4-20XX
प्रिय मित्र पीयूष !
(i) ___
तव परीक्षासफलतापत्रं सम्प्रति (ii) ___। सर्वविषयेषु तव श्रेष्ठानि (iii) ___ ज्ञात्वा अहं अतीव (iv) ___ अस्मि । इदं तव (v) ___ परिणामम् (vi) ___। मम (vii) ___स्वीकुरु मित्र । मम पितरौ त्वां (viii) ___(ix) ___ । तव (x) ___मम (xi) ___
तव (xii) ___ मित्रम्
(xiii)
उत्तर :
(i) नमस्ते
(ii) प्राप्तम्
(ii) अङ्कानि
(iv) प्रसन्नो
(v) परिश्रमस्य
(vi) अस्ति
(vii) अभिनन्दनं
(viii) पितृभ्यां
(ix) प्रशंसति
(x) अपि
(xi) प्रणामः
(xii) अभिन्नहृदयं
(xiii) नवल

प्रश्न 6.
विद्यालयपर्यटनकार्यक्रमस्य अनुमतिहेतोः पितरं प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायाः प्रदत्तैः शब्दैः पूरयत।
(विद्यालय के पर्यटन कार्यक्रम की अनुमति लेने के लिए पिता को लिखे गए पत्र के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए।)

मञ्जूषा – अनुमतिं, सादरं प्रणामाः, छात्रावासतः, इच्छामि, शैक्षिक भ्रमणाम, अस्ति, सुरेशः, कुशलंवर्तते, धनं, भवदाज्ञाम् इच्छामि

(i) ___
दिल्ली नगरम्।
दिनाङ्कः–6-4-20XX
आदरणीय पितृचरणयो:,
(ii) ___
अत्र (iii) ___ | अग्रिममासे अस्माकं विद्यालयस्य छात्रा : (iv) ___ चण्डीगढं गमिष्यन्ति। अहम् अपि तैः सह गन्तुम् (v) ___ । मम समीपे एतदर्थं (vi) ___ पर्याप्तम् (vii) ___। अतः (viii) ___। कृपया शीघ्रम् (ix) ___ ददातु भवान्।
भवदीयः सुतः,
(x) ___
उत्तर :
(i) छात्रावासतः
(ii) सादरं प्रणामाः
(iii) कुशलंवर्तते
(iv) शैक्षिक-भ्रमणाय
(v) इच्छामि
(vi) धनं
(vii) अस्ति
(viii) भवदाज्ञाम् इच्छामि
(ix) अनुमतिं
(x) सुरेशः

प्रश्न 7.
चरित्रप्रमाण पत्र प्राप्त्यर्थं प्रधानाचार्यं प्रति लिखिते प्रार्थना पत्रे रिक्त स्थानानि मञ्जूषायाः प्रदत्तैः शब्दैः पूरयत । (चरित्र प्रमाण-पत्र प्राप्त करने हेतु प्रधानाचार्य को लिखे गए प्रार्थना पत्र के रिक्त स्थानों को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए ।)

मञ्जूषा – राकेशः, महोदय:, उत्तीर्ण, सपरिवारं, निवेदनं, अस्मिन्, अनुग्रह्वन्तु, भवतः, मुंबईनगर, चरित्रप्रमाणपत्रं

श्रीमान् प्राचार्य: (i) ___
सर्वोदय विद्यालयः
दिल्लीतः ।
श्रीमन्त,
सविनयं (ii) ___अस्ति यत् (iii) ___वर्षे अहम् अष्टमी कक्षायाम् (iv) ___अभवम्। अधुना मम पितुः स्थानांतरणं (v) ___ जात: । अतएव (vi) ___`वयम् अत्रतः गमिष्यामः । कृपया मम विद्यालयत्यागपत्रं (vii) ___ च प्रदायमाम् (viii) ___
सधन्यवादः।
(ix) ___ शिष्य :
(x) ___।
उत्तर :
(i) महोदयः
(ii) निवेदनं
(iii) अस्मिन्
(iv) उत्तीर्ण
(v) मुम्बईनगरं
(vi) सपरिवारं
(vii) चरित्रप्रमाणपत्रं
(viii) अनुग्रह्वन्तु
(ix) भवतः
(x) राकेशः

प्रश्न 8.
दीपावलीपर्वणि मित्रं प्रति लिखितं शुभकामनापत्रम् मञ्जूषायाः प्रदत्तैः पदैः पूरयत ।
(दीपावली के अवसर पर मित्र को लिखे गए शुभकामना पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए।)

मञ्जूषा – भगिनी, मित्रम्, अतीव, प्रसन्नचेतसः, कुशलम्, जीवने, पर्व:, संलग्ना:, पत्रोत्तरम्, कुशलं, प्रकाशस्य, मित्र

बसन्तकुञ्ज:
दिल्लीत:
दिनाङ्क – 6-4-20XX
प्रिय (i) ___
सप्रेम नमस्ते ।
अत्र (ii) ___ तत्रास्तु । भवत्पत्रं प्राप्य अहं (iii) ___ हर्षम् अन्वभवम्। परश्वः दीपावली (iv) ___ विद्यते । सर्वे पारिवारिकजना: (v) ___दीपमालिका उत्सवसंपादने (vi) ___ सन्ति। मम पितरौ (vii) ___च भवते शुभकामना: प्रेष्यन्ति यत् एषा दीपमालिकां भवतां (viii) ___ सदैव (ix) ___ प्रसारं कुर्यात्। शेषं (x) ___ | सद्य एव (xi) ___ प्रेषणीयम् ।
भवदीयः (xii)
सौरभः
उत्तर :
(i) मित्रं
(ii) कुशलम्
(iii) अतीव
(iv) पर्व:
(v) प्रसन्नचेतसः
(vi) संलग्नाः
(vii) भगिनी
(viii) जीवने
(ix) प्रकाशस्य
(x) कुशलं
(xi) पत्रोत्तरम्
(xii) मित्रम्

प्रश्न 9.
विद्यायाः महत्त्वम् वर्णयन् छात्रावासे अनुजं प्रति लिखितं पत्रम् मञ्जूषायाः प्रदत्तैः पदैः पूरयत। (विद्या का महत्त्व बताते हुए छात्रावास में छोटे भाई को लिखे गए पत्र को मंजूषा में दिए गए शब्दों से पूर्ण कीजिए ।)
मञ्जूषा — दैवम्, विहाय, विद्यालयात्, मोहन, कमल, विद्याविहीनः, अपि लभन्ते, शोभनम्, नवदिल्लीतः, लोचनम्, गृहम्
(i) ___
दिनाङ्क–6-4-20XX
प्रिय भ्राता (ii) ___
शुभाशीष: ।
भ्रातः ! तव (iii) ___ पत्रं प्राप्तम्। समाचारं ज्ञातं यत् त्वं विद्याध्ययने दत्तावधान: नासि । एतत् तु न (iv) ___ विद्याहीना: नरा: कुत्रापि सम्मानं न (v) ___ । त्वया तु पठितम् अपि अस्ति यत् (vi) ___ नरः पशुः भवति । विद्या तु नरस्य (vii) ___इव भवति या परोक्षार्थम् (viii) ___दर्शयति । अत: (ix) ___आलस्यं च (x) ___ पुरुषार्थं कुरु । अवकाशे सति अवश्यमेव (xi) ___ आगच्छ ।
शेष कुशलम् ।
तव भ्राता
(xii) ___
उत्तर :
(i) नवदिल्लीतः
(ii) मोहन
(iii) विद्यालयात्
(iv) शोभनम्
(v) लभन्ते
(vi) विद्याविहीनः
(vii) लोचनम्
(viii) अपि
(ix) दैवम्
(x) विहाय
(xi) गृहम्
(xii) कमल

The post Class 8 Sanskrit Rachana Lekhan Worksheet with Answers appeared first on Learn CBSE.

📚 NCsolve - Your Global Education Partner 🌍

Empowering Students with AI-Driven Learning Solutions

Welcome to NCsolve — your trusted educational platform designed to support students worldwide. Whether you're preparing for Class 10, Class 11, or Class 12, NCsolve offers a wide range of learning resources powered by AI Education.

Our platform is committed to providing detailed solutions, effective study techniques, and reliable content to help you achieve academic success. With our AI-driven tools, you can now access personalized study guides, practice tests, and interactive learning experiences from anywhere in the world.

🔎 Why Choose NCsolve?

At NCsolve, we believe in smart learning. Our platform offers:

• ✅ AI-powered solutions for faster and accurate learning.
• ✅ Step-by-step NCERT Solutions for all subjects.
• ✅ Access to Sample Papers and Previous Year Questions.
• ✅ Detailed explanations to strengthen your concepts.
• ✅ Regular updates on exams, syllabus changes, and study tips.
• ✅ Support for students worldwide with multi-language content.

🌐 Explore Our Websites:

🔹 ncsolve.blogspot.com
🔹 ncsolve-global.blogspot.com
🔹 edu-ai.blogspot.com

📲 Connect With Us:

👍 Facebook: NCsolve
📧 Email: ncsolve@yopmail.com

#NCsolve #EducationForAll #AIeducation #WorldWideLearning #Class10 #Class11 #Class12 #BoardExams #StudySmart #CBSE #ICSE #SamplePapers #NCERTSolutions #ExamTips #SuccessWithNCsolve #GlobalEducation