Class 8 Sanskrit Chapter 10 MCQ सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) - #NCSOLVE 📚

Students find these Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 10 सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) MCQ Questions with Answers helpful for self-assessment and preparation.

सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 10

बहुविकल्पीय प्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत।
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखिए |)

(i) काचन नाम नगरी आसीत् ?
(क) कुमावती
(ख) देउल
(ग) शोभावती
(घ) कल्याणपुरः
उत्तर:
(ग) शोभावती

(ii) महापराक्रमी राजा कः आसीत्?
(क) शूद्रकः
(ख) विक्रमादित्यः
(ग) चाणक्यः
(घ) शक्तिधरः
उत्तर:
(क) शूद्रकः

(iii) वीरवरस्य समीपे का सामग्री ?
(क) बाहू
(ख) खड्ग
(ग) उभौ
(घ) धनं
उत्तर:
(ग) उभौ

(iv) मन्त्रिणां वचनात् केन नियोजितोऽसौ राजपुत्रो वीरवरो नरपतिना ?
(क) दुग्धंदानेन
(ख) ताम्बूलदानेन
(ग) उभौ
(घ) गुड्दानेन
उत्तर:
(ख) ताम्बूलदानेन

(v) गच्छता राजपुत्रेण बहिः किम् अपश्यत् ?
(क) सुन्दरीं
(ख) बालकं
(ग) पक्षी
(घ) कुक्कुरं
उत्तर:
(क) सुन्दरीं

अधोलिखितान् गद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत-

(क) आसीत् शोभावती नाम काचन नगरी । तत्र शूद्रको नाम महापराक्रमी नानाशास्त्रवित् पूतचरित्रः महीपतिः प्रतिवसति स्म। अथैकदा वीरवरनामा राजपुत्रः वृत्त्यर्थं कस्मादपि देशाद् राजद्वारमुपागच्छत्। तेन सह वेदरता नाम तस्य पत्नी, शक्तिधरो नाम सुतः, वीरवती नाम कन्या च समायाताः ।

प्रश्ना:-
I. एकपदेन उत्तरत-

(क) नगर्याः नाम किम् आसीत्?
उत्तराणि :
शोभावती

(ख) नानाशास्त्रविद् कः आसीत्?
उत्तराणि :
राजा

(ग) शूद्रकः कः आसीत्?
उत्तराणि :
राजा

(घ) वीरवरः कः आसीत्?
उत्तराणि :
राजपुत्रः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(क) वीरवरस्य पत्नी का आसीत् ?
उत्तराणि :
वीरवरस्य पत्नी वेदरता आसीत् ।

(ख) शक्तिधरः कः आसीत्?
उत्तराणि :
शक्तिधरः वीरवरस्य पुत्रः आसीत्।

(ग) वीरवरस्य कन्यायाः नाम किम् आसीत्?
उत्तराणि :
वीरवरस्य कन्यायाः नाम वीरवती आसीत् ।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-
(i) ‘राजपुत्रः वृत्त्यर्थमुपागच्छत्’ इत्यत्र क्रियापदं किम्?
(क) वृत्त्यर्थम्
(ख) उपागच्छत्
(ग) उपा
(घ) राजपुत्रः
उत्तराणि :
(ख) उपागच्छत्

(ii) ‘तस्य’ इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?
(क) राज्ञे
(ख) राजा
(ग) वीरवराय
(घ) वीरवरः
उत्तराणि :
(ग) वीरवराय

(iii) ‘महीपतिः’ इति पदस्य कः अर्थ : ?
(क) नरः
(ख) राजपुत्र:
(ग) पुरुषः
(घ) नृपः
उत्तराणि :
(घ) नृपः

(ख) अथ मन्त्रिणां वचनात् ताम्बूलदानेन नियोजितोऽसौ राजपुत्रो वीरवरो नरपतिना । स च राजपुत्रः प्रतिदिनं प्रभाते राजदर्शनादनन्तरं स्ववेतनस्य यच्छति देवेभ्यः अर्धम् । स्थितस्य चार्द्धं दरिद्रेभ्यो ददाति निक्षिपति च तदवशिष्टं भोज्यविलासव्ययार्थं पत्न्याः हस्ते । ततो धृतायुधः सः राजद्वारमहर्निशं सेवते । यदा राजा स्वयमादिशति तदा याति स्वगृहम्। अथैकदा कृष्णचतुर्दश्यामर्द्धरात्रे स राजा श्रुतवान् करुणरोदनध्वनिं कञ्चन।
राजा – कोऽत्र द्वारि तिष्ठति ?
वीरवर: – सेवको वीरवरोऽत्र द्वारि वर्त्तते देव !

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-
(क) द्वारि कः वर्त्तते?
उत्तराणि :
वीरवरः

(ख) वीरवर : अहर्निशं किं सेवते ?
उत्तराणि :
राजद्वारम्

(ग) कः दरिद्रेभ्यो स्थितस्य अर्थं ददाति स्म ?
उत्तराणि :
वीरवर:

(घ) केषां वचनात् वीरवरः नरपतिना नियोजित: ?
उत्तराणि :
मन्त्रिणाम्

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(क) वीरवरः देवेभ्यः किं यच्छति स्म ?
उत्तराणि :
वीरवर: देवेभ्यः वेतनस्य अर्धं यच्छति स्म ।

(ख) वीरवरः अवशिष्टं धनं कस्यै यच्छति स्म ?
उत्तराणि :
वीरवरः अवशिष्टं धनं स्वपत्न्यै यच्छति स्म ।

(ग) कः धृतायुधः राजद्वारं सेवते ?
उत्तराणि :
वीरवरः धृतायुधः राजद्वारं सेवते ।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-
(i) ‘भार्ययाः’ इत्यर्थे किम् पदं प्रयुक्तम् ?
(क) एकदा
(ख) भोज्यं
(ग) पत्न्याः
(घ) धृता
उत्तराणि :
(ग) पत्न्याः

(ii) ‘यच्छति’ क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(क) देवेभ्यः
(ख) राजपुत्रः
(ग) वेतन
(घ) राजा
उत्तराणि :
(ख) राजपुत्रः

(iii) ‘पूर्णम्’ इति पदस्य विलोमपदम् किम् ?
(क) दीर्घ
(ख) यण्
(ग) गुण
(घ) अर्द्धम्
उत्तराणि :
(घ) अर्द्धम्

(ग) (ततो नरपति: खड्गपाणिः तस्य अनुसरणक्रमेण बहिः निरगच्छत् नगरीद्वारात्। अथ गच्छता राजपुत्रेण बहिः नगरादालोकिता रोदनपरा कापि सुन्दरी दिव्याभरणभूषिता ।)
वीरवर: – का त्वमम्ब! किमर्थं विलपसि?
राजलक्ष्मीः – वत्स! अहमेतस्य भूपालस्य शूद्रकस्य राजलक्ष्मीरस्मि। चिरमेतस्य भुजच्छायायां सुमहता सुखेन निवसामि। साम्प्रतं तु देव्या अपराधेनाद्य प्रभृति तृतीये दिवसे राजा पञ्चत्वं यास्यति, तदाहमनाथा भविष्यामि । तदिदानीं नात्र स्थास्यामीति क्रन्दामि ।

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-
(i) नगरात् बहिः कः गच्छति?
उत्तराणि :
राजपुत्र:/ वीरवर :

(ii) नगरात् बहि कः विलपति स्म ?
उत्तराणि :
राजलक्ष्मी

(iii) रोदनपरा सुन्दरी कैः भूषिता अस्ति ?
उत्तराणि :
दिव्यैः आभूषणैः

(iv) कस्य राजलक्ष्मीः अस्ति ?
उत्तराणि :
भूपालस्य

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) राजलक्ष्मीः कुत्र सुखेन वसति ?
उत्तराणि :
राजलक्ष्मीः राज्ञः भुजच्छायायां सुमहता सुखेन निवसति ।

(ii) का अनाथा भविष्यति ?
उत्तराणि :
राजलक्ष्मीः अनाथा भविष्यति ।

(iii) नृपः किमर्थं पञ्चत्वं यास्यति?
उत्तराणि :
देव्याः अपराधेन अद्य प्रभृति तृतीये दिवसे राजा पञ्चत्वं यास्यति।

III. निर्देशानुसारम् उत्तरत-
(i) ‘निरगच्छत्’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(क) नरपति:
(ग) तस्य
(ख) खड्गपतिः
(घ) नगरं
उत्तराणि :
(क) नरपति:

(ii) ‘राज्ञः’ इति पदस्य पर्यायपदं किम् ?
(क) शूद्रकस्य
(ख) नरपति:
(ग) भूपालस्य
(घ) राजा
उत्तराणि :
(ग) भूपालस्य

(iii) ‘दिवसे’ इति पदस्य विशेषणपदं किम् ?
(क) तृतीये
(ख) राजा
(ग) दिवस:
(घ) तृतीयः
उत्तराणि :
(क) तृतीये

रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(i) राजपुत्रः वीरवरः वृत्यर्थं राजद्वारम् उपागच्छत्।
उत्तराणि :
राजपुत्रः वीरवरः किमर्थं राजद्वारम् उपागच्छत्?

(ii) वेदरता राजपुत्रेण सह आगच्छत्।
उत्तराणि :
वेदरता केन सह आगच्छत् ?

(iii) शूद्रकः महापराक्रमी आसीत् ।
उत्तराणि :
शूद्रकः कीदृशः आसीत्?

(iv) वीरवरः स्ववेतनस्य अर्धं देवेभ्यः यच्छति।
उत्तराणि :
वीरवरः स्ववेतनस्य अर्धं केभ्यः यच्छति ?

(v) नृपं प्रणम्य वीरवरः राजसभातः निर्गतः ।
उत्तराणि :
नृपं प्रणम्य वीरवरः कुत: निर्गतः ?

(vi) वीरवरः दौवारिकेन सह प्रविशति ।
उत्तराणि :
वीरवर: केन सह प्रविशति ?

(vii) वीरवरः राजद्वारम् अहर्निशं सेवते।
उत्तराणि :
वीरवरः कुत्र अहर्निशं सेवते ?

(viii) देव्याः अपराधेन राजा पञ्चत्वं यास्यति।
उत्तराणि :
कस्याः अपराधेन राजा पञ्चत्वं यास्यति ?

(ix) नरपति: नगरीद्वारात् बहिः निरगच्छत्।
उत्तराणि :
नरपति: कस्मात् बहिः निरगच्छत् ?

(x) उपायः दुःसाध्यः आसीत् ।
उत्तराणि :
उपायः कीदृशः आसीत्?

मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-

मञ्जूषा – सविनय, राजपुत्रस्य, रोदनस्वरम्, वेदरता, दूरदेशात्, अवशिष्टं, समीपम्, पूतचरित्रः

(i) शूद्रक : नानाशास्त्रवित् _______ आसीत्।
उत्तराणि :
पूतचरित्रः

(ii) राजपुत्रेण सह तस्य पत्नी _______ च नृपः अपि आगच्छत्।
उत्तराणि :
वेदरता

(iii) वीरवर: वृत्यर्थं _______ राजद्वारम् आगच्छत्।
उत्तराणि :
दूरदेशात्

(iv) दौवारिक : राजपुत्रं प्रभोः _______ अनयत्।
उत्तराणि :
समीपम्

(v) वीरवरः प्रणम्य _______ नृपम् अवदत्।
उत्तराणि :
सविनयं

(vi) वीरवर: _______ वेतनं स्वपत्न्याः हस्ते निक्षिपति ।
उत्तराणि :
अवशिष्टं

(vii) वीरवर: _______ अनुसरन् प्रचलितः।
उत्तराणि :
रोदनस्वरम्

(viii) शूद्रक : _______ पृष्ठतः गच्छति।
उत्तराणि :
राजपुत्रस्य

पर्यायपदानाम् उचितं मेलनं कुरुत-

(क)	(ख)
(i) नरपति:	मृत्युम्
(ii) प्रवृति:	वेतनम्
(iii) पञ्चत्वम्	गहने
(iv) दौवारिक:	अंधकारे
(v) वर्तनम	दृष्ट्वा
(vi) आलोक्य	भूपाल:
(vii) धृतायुधः	आचरणम्
(viii) तिमिरे	द्वारपाल:
(ix) सूचिभद्ये	शस्त्रयुक्तः
(x) भार्या	पत्नी

उत्तराणि :

(क)	(ख)
(i) नरपति:	भूपाल:
(ii) प्रवृति:	आचरणम्
(iii) पञ्चत्वम्	मृत्युम्
(iv) दौवारिक:	द्वारपाल:
(v) वर्तनम	वेतनम्
(vi) आलोक्य	दृष्ट्वा
(vii) धृतायुधः	शस्त्रयुक्तः
(viii) तिमिरे	अंधकारे
(ix) सूचिभद्ये	गहने
(x) भार्या	पत्नी

घटनाक्रमम् अनुसृत्य वाक्यानि लिखत-

(क) सः रोदनस्वरम् अनुसरन् प्रचलितः।
उत्तराणि :
एकदा वीरवरनामा राजपुत्र: राजद्वारमुपागच्छत्।

(ख) नरपतिः बहिः निरगच्छत् ।
उत्तराणि :
मन्त्रिणां वचनाद् नियोजितो राजपुत्रो नरपतिना ।

(ग) एकदा वीरवरनामा राजपुत्रः राजद्वारमुपागच्छत्।
उत्तराणि :
सः रोदनस्वरम् अनुसरन् प्रचलितः।

(घ) सा तत्सम्मुखात् गताऽदृश्यताम्।
उत्तराणि :
नरपति: बहि: निरगच्छत् ।

(ङ) मन्त्रिणां वचनाद् नियोजितो राजपुत्रो नरपतिना ।
उत्तराणि :
सा तत्सम्मुखात् गताऽदृश्यताम्।

क, ख स्तम्भयोर्मेलनं कुरुत-

(क)	(ख)
शोभावती	पत्नी
वीरवरः	राजा
वेदरता	पुत्र:
शूद्रक:	नगरी
शक्तिधरः	राजपुत्र:
सेवायाम्	वचनात्
मन्त्रिणाम	नियोजित:

उत्तराणि :

(क)	(ख)
शोभावती	नगरी
वीरवरः	राजपुत्र:
वेदरता	पत्नी
शूद्रक:	राजा
शक्तिधरः	पुत्र:
सेवायाम्	नियोजितः
मन्त्रिणाम	वचनात्

रिक्तस्थानानि पूरयत

प्रदत्त विकल्पेभ्यः शुद्धम् उत्तरं चित्वा लिखत ।
(दिए गए विकल्पों में से शुद्ध उत्तर चुनकर लिखिए।)

1. अथ ………. ‘वचनात् ताम्बूलदानेन नियोजितऽसौ राजपुत्रो वीरवरो नरपतिना । (मन्त्रि / मन्त्रिणां)
2. यदि सौभाग्येन ………. भवतः सेवायां नियोजितः। (अहं/आवाम्)
3. प्रतिदिनं …….. शतचतुष्टयं देव। (स्वर्ण/रजत:)
4. नैष गन्तुमर्हति राजपुत्र एकाकी सूचिभेद्ये …… अस्मिन्। (तिमिरे/तिमर:)
5. ……… तु देव्या अपराधेनाद्य प्रभृति तृतीये दिवसे राजा पञ्चत्वं यास्यति । (साम्प्रतं/साम्प्रतेः)

उत्तर:

1. मन्त्रिणां
2. अहं
3. स्वर्ण
4. तिमिरे
5. साम्प्रतं

सत्यं / असत्यं

प्रदत्तविकल्पेभ्यः सत्यं / असत्यं उत्तरम् चित्वा लिखत ।
(दिए गए विकल्पों में से सत्य / असत्य उत्तर चुनकर लिखिए |)

1. प्रतिदिनं सुवर्णशतचटुष्टयं देव । (सत्यं/असत्यं)
2. सेवको वीरवरोऽत्र द्वारिवर्तते देव। (सत्यं/असत्यं)
3. क्रन्दनमनुसर ऋषिपुत्र । (सत्यं/असत्यं)
4. एकैवात्र प्रवृत्तिः सा चातीव दुःसाध्या । (सत्यं/असत्यं)
5. अहञ्च सुखेन न निवत्स्यामि । (सत्यं/असत्यं)

उत्तर:

1. सत्यं
2. सत्यं
3. असत्यं
4. सत्यं
5. असत्यं

मेलनं कुर्वन्तु

सूची-I सूची -II, अनयोः मेलनं कुरुत ।
(सूची-I का सूची – II से मिलान कीजिए ।)

उत्तर:
(क) (iii) नगरी
(ख) (i) पुत्रः
(ग) (ii) पत्नि:
(ङ) (iv) राजा
(घ) (v) कन्या

प्रश्ननिर्माणं

अधोलिखितानां रेखाङ्कितपदानां आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत।
(निम्नलिखित रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न – निर्माण कीजिए |)

1. प्रस्तुतः पाठः ‘हितोपदेशात्’ कथाग्रन्थात् स्वीकृतः ।
2. राज्ञः राष्ट्रस्य च रक्षणाय स्वप्राणान् अपि अर्पयितुम् अद्यतः अभवत्।
   
3. बाहू, खड्गश्च सामग्री वीरवरस्य समीपं आसीत् ।
   
4. राजपुत्रस्य किमुपपन्नमेतत् वेतनं न वेत्ति।
5. वत्स! अहमेतस्य भूपालस्य शूद्रकस्य राजलक्ष्मीरस्मि ।

उत्तर:

1. कस्मात्
2. कान्
3. का
4. कस्य
5. कस्य

The post Class 8 Sanskrit Chapter 10 MCQ सन्निमित्ते वरं त्यागः (क-भागः) appeared first on Learn CBSE.

📚 NCsolve - Your Global Education Partner 🌍

Empowering Students with AI-Driven Learning Solutions

Welcome to NCsolve — your trusted educational platform designed to support students worldwide. Whether you're preparing for Class 10, Class 11, or Class 12, NCsolve offers a wide range of learning resources powered by AI Education.

Our platform is committed to providing detailed solutions, effective study techniques, and reliable content to help you achieve academic success. With our AI-driven tools, you can now access personalized study guides, practice tests, and interactive learning experiences from anywhere in the world.

🔎 Why Choose NCsolve?

At NCsolve, we believe in smart learning. Our platform offers:

• ✅ AI-powered solutions for faster and accurate learning.
• ✅ Step-by-step NCERT Solutions for all subjects.
• ✅ Access to Sample Papers and Previous Year Questions.
• ✅ Detailed explanations to strengthen your concepts.
• ✅ Regular updates on exams, syllabus changes, and study tips.
• ✅ Support for students worldwide with multi-language content.

🌐 Explore Our Websites:

🔹 ncsolve.blogspot.com
🔹 ncsolve-global.blogspot.com
🔹 edu-ai.blogspot.com

📲 Connect With Us:

👍 Facebook: NCsolve
📧 Email: ncsolve@yopmail.com

#NCsolve #EducationForAll #AIeducation #WorldWideLearning #Class10 #Class11 #Class12 #BoardExams #StudySmart #CBSE #ICSE #SamplePapers #NCERTSolutions #ExamTips #SuccessWithNCsolve #GlobalEducation