Class 8 Sanskrit Chapter 5 MCQ गीता सुगीता कर्तव्या - #NCSOLVE 📚

Students find these Class 8 Sanskrit MCQ Chapter 5 गीता सुगीता कर्तव्या MCQ Questions with Answers helpful for self-assessment and preparation.

गीता सुगीता कर्तव्या Class 8 MCQ Questions Sanskrit Chapter 5

बहुविकल्पीय प्रश्ना:

अधोलिखितेषु विकल्पेषु उचितं उत्तरं चित्वा लिखत ।
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखिए।)

(i) श्रीगीता जयन्ती – महोत्सवः कुत्र आचरित: ?
(क) केरलक्षेत्रे
(ख) बिहारक्षेत्रे
(ग) कुरुक्षेत्रे
(घ) हस्तिनापुर क्षेत्रे
उत्तर:
(ग) कुरुक्षेत्रे

(ii) स्वजनकेन सह कः तत्र गतवान् ?
(क) महेश:
(ख) रमेश:
(ग) सुरेश:
(घ) दिनेश:
उत्तर:
(ख) रमेश:

(iii) कस्य उपदेशः एव श्रीमद्भगवद्गीता अस्ति?
(क) भीमस्य
(ख) अर्जुनस्य
(ग) युधिष्ठिरस्य
(घ) श्रीकृष्णस्य
उत्तर:
(घ) श्रीकृष्णस्य

(iv) स्मृतिभ्रंशाद् किम् भवति ?
(क) प्रणश्यति
(ख) क्रोध:
(ग) बुद्धिनाशः
(घ) सम्मोहः
उत्तर:
(ग) बुद्धिनाशः

(v) स्वाध्यायाभ्यसनं चैव कीदृशः तप उच्यते ?
(क) त्यागं
(ख) वाङ्मयं
(ग) कार्यं
(घ) न कोऽपि
उत्तर:
(ख) वाङ्मयं

अधोलिखितान् श्लोकान् पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत-

(क) क्रोधाद्भवति सम्मोहः सम्मोहात्स्मृतिविभ्रमः ।
स्मृतिभ्रंशाद् बुद्धिनाशो बुद्धिनाशात्प्रणश्यति ।। २ ।।

प्रश्ना:-
I. एकपदेन उत्तरत-

(i) सम्मोहः कस्मात् भवति ?
उत्तराणि :
क्रोधात्

(ii) स्मृतिविभ्रमः कस्मात् जायते ?
उत्तराणि :
सम्मोहात्

(iii) स्मृतिभ्रंशाद् कः भवति ?
उत्तराणि :
बुद्धिनाशः ।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) मनुष्यः कथम् नश्यति ?
उत्तराणि :
मनुष्यः बुद्धिनाशात् नश्यति ।

(ii) बुद्धिनाशः कस्मात् भवति ?
उत्तराणि :
बुद्धिनाश: स्मृतिभ्रंशाद् भवति ।

III. निर्देशानुसारम् उत्तरत-
(i) ‘कोपात्’ इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
(क) क्रोधात्
(ख) विभ्रमः
(ग) स्मृति
(घ) नाशः
उत्तराणि :
(क) क्रोधात्

(ii) ‘क्रोधात् उद्भवति सम्मोह : ‘ अत्र क्रियापदं किम् ?
(क) क्रोधात्
(ख) उद्भवति
(ग) सम्मोहः
(घ) मोह:
उत्तराणि :
(ख) उद्भवति

(iii) ‘सम्मोह :’ इति पदस्य विपरीतार्थकम् पदं किम् ?
(क) नाश:
(ख) प्रबोधनः
(ग) स्मृति:
(घ) बुद्धि:
उत्तराणि :
(ख) प्रबोधनः

(ख) श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः ।
ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति।।४।।

प्रश्ना:-
I. एकपदेन उत्तरत-
(i) नरः कानि स्ववशे करोति ?
उत्तराणि :
इन्द्रियाणि

(ii) ज्ञानं लब्ध्वा कीदृशाम् शान्तिम् प्राप्नोति ?
उत्तराणि :
परां

(iii) नरः किम् प्राप्य शान्तिं प्राप्नोति ?
उत्तराणि :
ज्ञानम्

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) क: ज्ञानं लभते ?
उत्तराणि :
श्रद्धावान्, तत्परः संयतेन्द्रियः च ज्ञानं लभते ।

(ii) किम् प्राप्य मानवः शीघ्रं परां शान्तिम् अधिगच्छति?
उत्तराणि :
मानवः ज्ञानं प्राप्य शीघ्रं परां शान्तिं अधिगच्छति ।

III. निर्देशानुसारम् उत्तरत-
(i) ‘शान्तिम्’ इति पदस्य विशेषणपदं किम् ?
(क) परां
(ख) ज्ञानं
(ग) तत्परः
(घ) संयत
उत्तराणि :
(क) परां

(ii) ‘उदासीनः’ इति पदस्य विपरीतार्थकं पदं किम् ?
(क) श्रद्धा
(ख) तत्परः
(ग) परां
(घ) अचिरेण
उत्तराणि :
(ख) तत्परः

(iii) ‘अल्पकालेन’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं किम् ?
(क) चिरेण
(ख) अचिरेण
(ग) संयतेन्द्रिय
(घ) तत्परः
उत्तराणि :
(ख) अचिरेण

(ग) तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया ।
उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ||३॥

प्रश्ना:-
I. एकपदेन उत्तरत-
(i) श्रीकृष्णः कम् उपदिशति ?
उत्तराणि :
अर्जुनं

(ii) शिष्यः कस्य सेवां करोतु ?
उत्तराणि :
गुरो:

(iii) कस्य समीपं गत्वा ज्ञानं प्राप्नोति ?
उत्तराणि :
गुरो:

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-
(i) कीदृश: गुरु : ज्ञानं प्रदास्यति ?
उत्तराणि :
तत्त्वदर्शिनः गुरुः ज्ञानं प्रदास्यति।

(ii) सत्यज्ञानं प्राप्य के भवन्ति ?
उत्तराणि :
सत्यज्ञानं प्राप्य ज्ञानिनः भवन्ति ।

III. निर्देशानुसारम् उत्तरत-
(i) ‘दार्शनिका:’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं किम् ?
(क) तत्त्वदर्शिनः
(ख) प्रणिपातेन
(ग) सेवया
(घ) परिप्रश्नेन
उत्तराणि :
(क) तत्त्वदर्शिनः

(ii) ‘मूर्खा:’ इति तदस्य विपरीतार्थकं पदं किम् ?
(क) ज्ञानं
(ख) ज्ञानिनः
(ग) तत्त्व
(घ) दर्शिन:
उत्तराणि :
(ख) ज्ञानिनः

(iii) ‘तद् प्रणिपातेन, सेवया, परिप्रश्नेन विद्धि’ अत्र क्रियापदं किम् ?
(क) तद्
(ख) सेवया
(ग) विद्धि
(घ) प्रणिपातेन
उत्तराणि :
(ग) विद्धि

रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(i) स्वाध्यायाभ्यसनं वाङ्मयं तपः उच्यते।
उत्तराणि :
स्वाध्यायाभ्यसनं किम् उच्यते ?

(ii) जीवने गीताया: उपदेशाः पालनीयाः।
उत्तराणि :
जीवने कस्याः उपदेशाः पालनीया: ?

(iii) ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिम् अधिगच्छति।
उत्तराणि :
ज्ञानं लब्ध्वा कीदृशीं शान्तिम् अधिगच्छति?

(iv) स्मृते: नाशात् बुद्धिः नश्यति ।
उत्तराणि :
कस्य नाशात् बुद्धिः नश्यति?

(v) बुद्धेः नाशात् नरः विनाशं प्राप्नोति ।
उत्तराणि :
कस्य नाशात् नरः विनाशं प्राप्नोति ?

(vi) शिष्यः गुरोः समीपं गत्वा ज्ञानं प्राप्नोति।
उत्तराणि :
शिष्यः कस्य समीपं गत्वा ज्ञानं प्राप्नोति ?

(vii) तत्त्वदर्शिनः ज्ञानिनः भवन्ति ।
उत्तराणि :
तत्त्वदर्शिन: के भवन्ति ?

(viii) योगी ईश्वरस्य प्रियः भवति ।
उत्तराणि :
योगी कस्य प्रियः भवति ?

(ix) स्थितप्रज्ञः सुखेषु विगतस्पृहः भवति ।
उत्तराणि :
कः सुखेषु विगतस्पृहः भवति ?

अन्वयः – मञ्जूषातः पदानि चित्वा अन्वयं पूरयत-

(क) यस्मान्नोद्विजते लोकः लोकान्नोद्विजते च यः।
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ।।७।।

मञ्जूषा – मे, अमर्ष, लोकः, उद्विजते

अन्वयः – यस्मात् (i) ___________ न उद्विजते, यः च लोकात् न (ii) ___________ य: च हर्ष (iii) ___________ भय-न उद्वेगैः युक्तः सः (iv) ___________ प्रियः (भवति।)
उत्तराणि :
(i) लोक:
(ii) उद्विजते
(iii) अमर्ष
(iv) मे

(ख) दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः ।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ॥१॥

मञ्जूषा- विगतस्पृहा, भयः, अनुद्विग्नमनाः स्थितधीः

अन्वयः- दुःखेषु (i) ___________ सुखेषु (ii) ___________ वीत-राग (iii) ___________ क्रोध: मुनि: (iv) ___________ इति उच्यते
उत्तराणि :
(i) अनुद्विग्नमनाः
(ii) विगतस्पृहः
(iii) भयः
(iv) स्थितधीः ।

(ग) सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः || ६ ||

मञ्जूषा – प्रियः, सः, दृढ़निश्चयः, सततं

अन्वयः यः योगी (i) ___________ संतुष्टः यतात्मा (ii) ___________ मयि (च) अर्पितमनोबुद्धि: (भवति) (iii) ___________ मद्भक्तः मे (iv) ___________ (भवति)।
उत्तराणि :
(i) सततं
(ii) दृढ़निश्चयः
(iii) स:
(iv) प्रियः ।

मञ्जूषातः उचितानि पदानि चित्वा भावार्थं पूरयत-

(क) अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते।।८।।

मञ्जूषा – हितं तपः, अभ्यासः, उद्वेगं

भावार्थ:- श्रीकृष्णः अर्जुनम् उपदिशति यत् वाक्यं (i) ___________ न करोति, सत्यं, प्रियं (ii) ___________ च भवति, तत् एव वाङ्मयं (iii) ___________ कथ्यते। स्वाध्यायः (iv) ___________ च वाचिकं तपः कथ्यते।
उत्तराणि :
(i) उद्वेगं
(ii) हितं
(iii) तप:
(iv) अभ्यासः ।

(ख) अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ।।५।।

मञ्जूषा – दयालुः ईर्ष्यारहितः, ईश्वरस्य, क्षमाशीलः

भावार्थ:- श्रीकृष्णः उपदिशति यत् यः नरः सर्वप्राणिनाम् कृते मैत्र: (i) ___________ च भवति । ममत्वहीन : (ii) ___________ सुखेषु दुःखेषु च समभावयुक्तः (iii) ___________ च भवति। सः नरः (iv) ___________ प्रियः भक्तः भवति ।
उत्तराणि :
(i) ईष्यारहितः
(ii) दयालुः
(iii) क्षमाशीलः
(iv) ईश्वरस्य

(ग) दुःखेष्वनुद्विग्नमनाः सुखेषु विगतस्पृहः।
वीतरागभयक्रोधः स्थितधीर्मुनिरुच्यते ।।

मञ्जूषा स्थितप्रज्ञः आपत्कालेषु, निस्पृहः, भयः

भावार्थ – श्रीकृष्ण : अर्जुनम् कथयति यत् यः नरः (i) ___________ उद्वेगं न करोति सुखेषु च (ii) ___________ भवति । यः आसक्तिः (iii) ___________ क्रोधः विकारेभ्यः मुक्तः स: (iv) ___________ मुनिः कथ्यते ।
उत्तराणि :
(i) आपत्कालेषु
(ii) निस्पृहः
(iii) भयः
(iv) स्थितप्रज्ञः ।

मञ्जूषातः समानार्थकपदानि चित्वा लिखत-

मञ्जूषा- गानमयी इन्द्रियसंयमी, द्वेषरहितः, सर्वप्राणिनाम्, यतिः, प्रणिपातेन, श्रेष्ठां, अधिगच्छति

(क) मुनिः ___________
(ख) प्रणामेण ___________
(ग) संयतेन्द्रियः ___________
(घ) सुगीता ___________
(ङ) परां ___________
(च) प्राप्नोति ___________
(छ) अद्वेष्टा ___________
(ज) सर्वभूतानां ___________
उत्तराणि :
(क) यति:
(ख) प्रणिपातेन
(ग) इन्द्रियसंयमी
(घ) गानमयी
(ङ) श्रेष्ठां
(च) अधिगच्छति
(ज) सर्वप्राणिनाम्
(छ) द्वेषरहितः

मञ्जूषात: विपरीतार्थकपदानि चित्वा लिखत-

मञ्जूषा – ज्ञानी, उद्वेगकरं, द्वेष्टा, ज्ञानी, ललायितः नास्तिकः, समुखः, अप्रियः, निर्दयी

(क) श्रद्धावान् ___________
(ख) विगतस्पृहः ___________
(ग) विमुखः ___________
(घ) मूढ़: ___________
(ङ) अनुद्वेगकरं ___________
(च) अद्वेष्टा ___________
(छ) करुणः ___________
उत्तराणि :
( क ) नास्तिक :
(ख) ललायितः
(ग) समुखः
(घ) ज्ञानी
(ङ) उद्वेगकरं
(च) द्वेष्टा
(छ) निर्दयी

मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत-

मञ्जूषा – निस्पृहः, उद्वेगं, स्ववशे, संयमी, नरः, ज्ञानं

(क) यः नरः दुःखेषु ___________ न अनुभवति ।
(ख) सुखेषु ___________ भवति।
(ग) तत्त्वज्ञानी एव ___________ प्रदास्यति।
(घ) नरैः इन्द्रियाणि ___________ करणीयानि।
(ङ) श्रद्धालु ___________ ज्ञानं प्राप्नोति।
(च) बुद्धिनाशात् ___________ नश्यति ।
उत्तराणि :
(क) उद्वेगं
(ख) निस्पृहः
(ग) ज्ञानं
(घ) स्ववशे
(ङ) संयमी
(च) नरः

श्लोकांशान् समुचितं मेलनं कुरुत

‘क’	‘ख’
(i) गीता सुगीता कर्त्तव्या	सम्मोहात् स्मृतिविभ्रमः ।
(ii) वीतरागभयक्रोधः	तत्परः संयतेन्द्रियः।
(iii) क्रोधाद् भवति सम्मोह :	स्थितधीर्मुनिरुच्यते।
(iv) श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं	किमन्यैः शास्त्रविस्तरै:

उत्तराणि :

‘क’	‘ख’
(i) गीता सुगीता कर्त्तव्या	किमन्यैः शास्त्रविस्तरैः ।
(ii) वीतरागभयक्रोधः	स्थितधीर्मुनिरुच्यते।
(iii) क्रोधाद् भवति सम्मोह :	सम्मोहात् स्मृतिविभ्रमः।
(iv) श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं	तत्परः संयतेन्द्रियः।

रिक्तस्थानं पूरयंत

अधोलिखितानि रिक्तस्थानानि पूरयत ।
(निम्नलिखित रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए ।)

1. ………. जीवनक्षेत्रे च गीतायाः उपदेशाः अनुपालनीयाः । (कार्यक्षेत्रे/सामाजिक क्षेत्रे)
2. वीतरागभयक्रोधः ………. धीर्मुनिरुच्यते । (स्थित / अनश्वरः)
3. अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः ………. एव च। (करुण/ रौद्र)
4. हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे ………। (अप्रियः/प्रियः)
5. अनुद्वेगकरं ……… सत्यं प्रियहितं च यत्। (वाक्यं/रसं)

उत्तर:

1. कार्यक्षेत्रे
2. स्थित
3. करुण
4. प्रिय:
5. वाक्यं

सत्यं / असत्यं

प्रदत्तविकल्पेभ्यः सत्यं / असत्यं उत्तरं चित्वा लिखत ।
(दिए गए विकल्पों में से सत्य / असत्य उत्तर चुनकर लिखिए।)

1. गीतायाः अभ्यासः सम्यक् रूपेण करणीयः । (सत्यं/असत्यं)
2. क्रोधात् भवति स्मृतिविभ्रमः । (सत्यं/असत्यं)
3. श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः। (सत्यं/असत्यं)
4. सन्तुष्ट सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः। (सत्यं/असत्यं)
5. गीतायाम् अमृततुल्याः उपदेशाः नास्ति। (सत्यं/असत्यं)

उत्तर:

1. सत्यं
2. असत्यं
3. सत्यं
4. सत्यं
5. असत्यं

मेलनं कुर्वन्तु

सूची-I सूची -II, अनयोः मेलनं कुरुत।
(सूची-I का सूची – II से मिलान कीजिए।)

उत्तर:
(क) (iii) कर्त्तव्या
(ख) (v) अनुपालनीयाः
(घ) (iv) लोकान्नोद्विजते च यः
(ङ) (ii) श्रीकृष्णस्य उपदेश:

प्रश्ननिर्माणं

अधोलिखितानां रेखाङ्कितपदानां आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत ।
(निम्नलिखित रेखांकित पदों के आधार पर प्रश्न – निर्माण कीजिए |)

1. रमेशः अपि स्वजनकेन सह तत्र गतवान्।
2. श्रीकृष्णस्य उपदेशः एव श्रीमद्भागवद्गीता अस्ति ।
3. गीतायाम् उपदेशाः अमृततुल्याः सन्ति।
4. क्रोधात् भवति सम्मोहः ।
5. बुद्धिनाशात् प्रणश्यति ।

उत्तर:

1. केन
2. कस्य
3. कीदृशा:
4. कस्मात्
5. किम्

The post Class 8 Sanskrit Chapter 5 MCQ गीता सुगीता कर्तव्या appeared first on Learn CBSE.

📚 NCsolve - Your Global Education Partner 🌍

Empowering Students with AI-Driven Learning Solutions

Welcome to NCsolve — your trusted educational platform designed to support students worldwide. Whether you're preparing for Class 10, Class 11, or Class 12, NCsolve offers a wide range of learning resources powered by AI Education.

Our platform is committed to providing detailed solutions, effective study techniques, and reliable content to help you achieve academic success. With our AI-driven tools, you can now access personalized study guides, practice tests, and interactive learning experiences from anywhere in the world.

🔎 Why Choose NCsolve?

At NCsolve, we believe in smart learning. Our platform offers:

• ✅ AI-powered solutions for faster and accurate learning.
• ✅ Step-by-step NCERT Solutions for all subjects.
• ✅ Access to Sample Papers and Previous Year Questions.
• ✅ Detailed explanations to strengthen your concepts.
• ✅ Regular updates on exams, syllabus changes, and study tips.
• ✅ Support for students worldwide with multi-language content.

🌐 Explore Our Websites:

🔹 ncsolve.blogspot.com
🔹 ncsolve-global.blogspot.com
🔹 edu-ai.blogspot.com

📲 Connect With Us:

👍 Facebook: NCsolve
📧 Email: ncsolve@yopmail.com

#NCsolve #EducationForAll #AIeducation #WorldWideLearning #Class10 #Class11 #Class12 #BoardExams #StudySmart #CBSE #ICSE #SamplePapers #NCERTSolutions #ExamTips #SuccessWithNCsolve #GlobalEducation